بەرگی نۆیەم
ناوەندی ڕۆشنبیری و وەرزشی
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی ناوەندە ڕۆشنبیرییەکان، یانە وەرزشییەکان و شوێنەکانی چالاکی لاوان کە برەو بە توانا هونەری و وەرزشییەکان دەدەن.
بەرگی نۆیەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی ناوەندە ڕۆشنبیرییەکان، یانە وەرزشییەکان و شوێنەکانی چالاکی لاوان کە برەو بە توانا هونەری و وەرزشییەکان دەدەن.
تیپێکی میللیی وەرزشیی تۆپیپێیە. ساڵى ١٩٧٩ لە شارۆچکەى (خورماڵ) دامەزراوە. وەستا (زاهیر محەممەد شەریف) سەرپەرشتیکردووە. زۆربەى یاریزانەکانیان جوتیار و کرێکار بوون، وەستا (زاهیر) خۆشى وەستاى دیوار بووە. چەندین یاریی دۆستانەیان ئەنجامداوە و بەشداریى خولى ناوخۆیى خورماڵیان کردووە، لە دواى جەنگى ئێران و عێراق نەیانتوانى بەردەوامبن و چالاکییان نەماوە.
تیپێکى میللیى وەرزشیى تۆپیپێیە. ساڵى ٢٠٠٧ لە شارۆچکەی (خورماڵ) دامەزراوە. چەندین یاریى دۆستانەى ئەنجامداوە و لە چەندین خولى ناوخۆیى خورماڵ و دەوروبەرى خورماڵدا بەشداریکردووە. لە ئێستادا لە چالاکى بەردەوامە و لە ڕیزى تیپە پلە یەکەکانى خورماڵدایە.
تیپێکی میللیی وەرزشیی تۆپیپێیە. لە ساڵی پەنجاکان لە هەڵەبجە لەلایەن چەند وەرزشدۆستێکی تۆپیپێ لەو سەردەمەدا دامەزراوە، یاریزانانی بەتوانای شار لەم تیپەدا یارییانکردووە. لەبەر ئەوەی هەردوو تیپی (ئەهلی و قوتابییان) ماوەیەکی کەم مانەوە و تەمەنی تیپەکەیان زۆر نەبوو، بۆیە بە شێوەیەکی گشتی لە یاریزانانی ئەم دوو تیپە و چەند یاریزانێکی تر تیپی وەرزشی ئازادی دادەمەزرێت. تیپی وەرزشی ئازادی یەکەمین تیپی میللیی وەرزشیی ڕێکخراوە، کە لەو سەردەمەدا یاریزانانی لێهاتووی شار لە یاری تۆپیپێدا لەم تیپەدا یاریبکەن، چەندین یاریی بەهێزیان لە هەڵەبجەدا ئەنجامداوە. لەگەڵ تیپە میللییەکانی شارەکانی سلێمانی، دەربەندیخان، خانەقین و چەند شارێکی تریشدا، یارییانکردووە. (عەبدوڵا مەلا فەرەج) لێپرسراوی تیپی وەرزشی ئازادی بووە. لە یاریگای هەڵەبجە، کە ئەو کات دەکەوتە تەنیشت مزگەوتی حاجی کەریم یان پشت نەخۆشخانەی بەخشین "لە ئێستادا"، کە یارییان دەکرد خەڵکێکی زۆر دەهاتن بۆ تەماشای یاری و بە چواردەوری یاریگاکەدا دادەنیشتن و هانی یاریزانانی تیپی وەرزشی ئازادیان دەدا. یاریزانەکانیشیان ئەمانە بوون: عەبدوڵا مەلا فەرەج، ئەسعەد کەبابچی، ئیبراهیم ڕەسام، عەبدوڕەحمان محەممەد شەریف، مستەفا ئەحمەد شیرین، ئیبراهیم حاجی محەممەد مەلا حسەین، سەڵاح عەلی بەگ، تەهای ئامەی دایەن، لەتیف شاکر، تۆفیق باوەیس، محەممەد عەلی، عومەر مەغدوور، کەمالی ئیعاشە، مەحموود عەلی، دارا عەزیز ئۆتۆمبیلچی، ڕەئووف محەممەد سۆفی ئەحمەد، مەلا ڕەئووفی دەروێش تۆفیق، سەرداری مەلای ئۆتۆمبیلچی، تەها مستەفا، تەها وەسمان بەگ، ڕەئووف مەلا عابید، عەلی بارام، عومەر ڕەسام، (حەمید جەوە لەگەڵ عەبدولقادر) دوو کەسی عەرەب بوون بۆ تیپی ئازادی یارییاندەکرد. بەهۆی کێڵانی یاریگاکەوە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا، تیپەکە هەڵوەشاوەتەوە.
تیپێکى میللیى وەرزشیى تۆپیپێیە. ساڵى ٢٠٠٣ لە شارۆچکەی (سیروان) دامەزراوە. چەندین یاریى دۆستانەى ئەنجامداوە و لە چەندین خولى ناوخۆیى سیروان و دەرەوەى سیرواندا بەشداریکردووە.
تیپێکی میللیی وەرزشیی تۆپیپێیە. لە پاش ساڵی ١٩٧٠ لە هەڵەبجە دامەزراوە، چەندین یاریی دۆستانەیان ئەنجامداوە و لە ئێستادا لە گۆڕەپانی یاریدا نەماون. ژمارەیەک یاریزانی دیاری ئەو سەردەمەی تیادا بووە، وەک: عارف ئاکۆ، عوسمان سەعید جەواهیر، عەلی حاجی ئەحمەد، نووری میرزا محەممەد، حەمەلاو محەممەد ئەمین، جەزا ئەحمەد حەمەمراد، جەبار ڕەشید عەزیز، جەمیل ڕەشید عەزیز، فایەق محەممەد ئامە، شێرکۆ مەلا عوسمان، شێرکۆ فازیل سادق خەیات، جەمال قادر، جەمالی ئاتە، ئیبراهیم مەحموود شەریف، ئیبراهیم حاجی مەولوود.
تیپێکى میللیى وەرزشیى تۆپیپێیە. ساڵى ١٩٩٦ لە شارۆچکەی (سیروان) دامەزراوە. چەندین یاریى دۆستانەى ئەنجامداوە و لە خولى ناوخۆیى سیرواندا بەشداریکردووە.
تیپێکی میللیی وەرزشی تۆپیپێیە. لە ساڵی شەستەکان لە هەڵەبجە لەلایەن (عارف محەممەد ئەحمەد) ناسراو بە (عارف ئاکۆ)وە دامەزرا. چەندین یاریزانی لێهاتووی لەخۆگرتبوو، لەوانە: عارف محەممەد ئەحمەد (سەرۆک تیپ)، حەمەجەزا ئەحمەد حەمەموراد، جەبار ڕەشید عەزیز، ئیبراهیم حاجی مەولوود، حەسەن محەممەد حیلمی، عەبدوڵا محەممەد شەریف "ناسراو بە عەبەی ئەمنە"، حەمەئەمین حەمەساڵح، جەمال عەبدولقادر، عەلی نووری قەساب، شەوکەت زۆراب، عومەر عەبدوڵا سەڕاج، جەمال حەمەفەرەج کوێخا و...
تیپێکی میللیی وەرزشی تۆپیپێیە. ساڵی ٢٠١٨ لە شاری هەڵەبجە و لەلایەن (ڕامیار تاریق، زیاد مەعرووف و وریا عابید) دامەزراوە. (ناسیح عوسمان) ڕاهێنەری تیپەکەیە بووە. لە چەندین یاریی دۆستانە و خول و پاڵەوانێتییەکانی ناو هەڵەبجەدا بەشداریکردووە.
تیپێکى میللیى وەرزشیى تۆپیپێیە. بۆ یەکەمجار لەپاش چۆڵکردنی شارەدێی (تەوێڵە) و چوونی خەڵکەکەی بەرەو شاری سلێمانی، لەلایەن (حیکمەت حەمەڕەحیم، ئارام مەجید، شاهۆ مستەفا...)ـەوە دامەزراوە. دواتر و ساڵی ١٩٨٦ لە شاری هەڵەبجە بەهەمان ناوەوە لەسەر دەستی (ئەختیار عەزیز، لوقمان عەزیز، سەیفوور حەمەشەریف، بەختیار مەلاحسەین، بێساران ڕەزا، یاسین تاماس، ساڵح محەممەد و...)ەوە دامەزراوەتەوە و هەردوو گروپە یاریزانەکان تێکەڵدەکەن و بەشداری خولی تیپە میللییەکانیان کردووه، تا ساڵی ١٩٨٨. پاش ڕاپەڕین و لە ساڵى ١٩٩٨ وەک درێژەدان بە ناو و مێژووی تیپەکە لە شارەدێی تەوێڵە، جارێکی تر لەلایەن (سەرکەوت عەزیز، شوان حەمەسەعید، عەدنان عومەر)ەوە دامەزراوەتەوە و سەر بە بنکەی وەرزشی هەورامان بووە و لەچەند خولێکی توپیپێدا بەشداریکردووە.
تیپێکی میللیی وەرزشی تۆپیپێیە، لە ساڵانی پەنجاکاندا لە هەڵەبجە دامەزراوە، چەند یارییەکی دۆستانەیان ئەنجامداوە، هەندێک لە یاریزانانی ئەمانە بوون: مەلا ڕەئووف دەروێش تۆفیق، عوسمان قادر کرێکار، ئەسعەد کەبابچی، سەڵاح عەلی بەگ، ئیبراهیم ڕەسام، مستەفا ئەحمەد شیرین، نووری عەلی و.. هتد.
تیپێکی وەرزشیی تۆپیپێیە. لە ساڵانی پەنجاکان لە هەڵەبجە لەلایەن چەند وەرزشدۆستێکەوە دامەزراوە، دامەزرێنەرانی ئەمانەن: (عەبدوڵا حەمەئەمین حەمە، عومەر مەغدوور، ئیبراهیم حاجی جاسووس، عەبدوڵا کۆڕناڵ)، سەرپەرشتی تیپەکە(عەبدوڵا مەلا فەرەج) بووە. ماوەیەکی کەم یارییانکردووە، دواتر هەڵوەشاوەتەوە. بە زۆری لە یاریگا یان ساحەی جێ تەیارە (تەیارەخانە) یارییانکردووە، ئەم یاریگایە کەوتووەتە خوار بەنزینخانە کۆنەکەی هەڵەبجە، واتە نزیک مزگەوتی گەیلانی.
ئەم ئۆردوگایە ساڵى ١٩٧٤ لە وڵاتى ئێران بۆ نیشتەجێکردنى ئاوارەکانى کوردستانى عێراق دروستکراوە. پاشان ئاوارەکانى ساڵى ١٩٨٨ی کیمیابارانکردنى هەڵەبجەی تێدا نیشتەجێکراوە. کەوتووته سنوری قەزاى (خویى) لە پارێزگاى (ئورومیە). خەڵکى چەندین شارى تێدا بووە لە (هەڵەبجە، هەولێر، سلێمانى، کەرکوک، دهۆک)، هەر شارێک تیپى وەرزشیى تۆپیپێى بۆ خۆى دروستکردووە، هەڵەبجەییەکانیش تیپى وەرزشییان دروستکردبوو، مەشق و ڕاهێنان و یاریى دۆستانە و چالاکیى وەرزشییان کردووە.
تیپێکى میللیى وەرزشیى تۆپیپێیە. ساڵى ١٩٨٩ لە گردەچاڵی سەر بە شارى هەولێر دامەزراوە. لەم ئۆردوگایە کۆمەڵێک یاریزان و وەرزشوانى هەڵەبجە لە پاش گەڕانەوەیان لە ئێران، حکومەت ڕەوانەى ئۆردوگاکەی کردوون و لەوێ نیشتەجێیکردن و ئەمانیش تیپى وەرزشیى تۆپیپێیان پێکهێناوە و مەشق و ڕاهێنانیان دەکرد و یاریى دۆستانەیان لەگەڵ تیپەکانى دەروروبەر ئەنجامداوە.
ساڵی ١٩٨٧ لە نزیک شاری سەلاسی باوەجانی لە ئێران دروستبووە. تیپی وەرزشیى تۆپیپێ و بالەى بەناوەوە لێ دروستکراوە. مەشق و ڕاهێنان و یاریی دۆستانەیان ئەنجامداوە. ناوی هەندێک یاریزانی تیپی تۆپیپێی ئۆردوگای نزارە: وەک (حەمید حەمەڕەشید عەبدوڵا، ئیقباڵ ڕەشید عەبدولکەریم، سەرهەنگ عەریب حەمەساڵح، هێرش مام عەول، سەیید فاتیح، ڕزگار عەبدوڵا کاکە محەممەد، حەسەن حەمەئەمین ناوخاس، بەهادین عومـەر عەبدوڕەحمان و...).
تیپێکى میللیى وەرزشیى تۆپیپێیە. ساڵى ٢٠٠٥ لە ناحیەى سیروان دامەزراوە. لە سەرەتادا ناوى تیپى (خەبات) بووە، پاشان گۆڕیویانە بۆ تیپى وەرزشیى (بابان)، چەندین یاریى دۆستانەى ئەنجامداوە و لە خولى ناوخۆیى سیرواندا بەشداربووە.
تیپێکی میللیی وەرزشیی تۆپیپێیە، ساڵى ٢٠٠٢ لە شارۆچکەی (خورماڵ) دامەزراوە. چەندین یاریى دۆستانەى ئەنجامداوە و لە چەندین خولى ناوخۆیى خورماڵ و دەوروبەرى خورماڵدا بەشداریکردووە. لە ئێستاشدا چالاکییان بەردەوامە.
تیپێکى میللیى وەرزشیی یاریى باسکەیە. ساڵى ١٩٧٥ – ١٩٧٦ لە هەڵەبجە دامەزراوە. مەشق و ڕاهێنانیان لە یاریگاى (دواناوەندى هەڵەبجە) لە گەڕەکى سەرا ئەنجامداوە. یاریزانانى وەک (ئاسۆ عومەر، فەهمى حاجى محەممەد، شێرکۆ سڵێمان بەگ، هەڵکەوت عەبدولقادر و....) یارییان لێکردووە.
تیپێکى وەرزشیى یاریى تۆپى باسکەیە. ساڵى ١٩٨٣ لە هەڵەبجە لەلایەن چەند یاریزانێکەوە دامەزراوە. لە ٢٠ یاریزان پێکهاتبوون. لە یاریگاى ئامادەیى (ئەحمەدموختار جاف) مەشق و ڕاهێنانیان کردووە. (سامان یوسف) وەک یاریزان و ڕاهێنەر سەرپەرشتیکردووە، لە ئێستادا لە گۆڕەپانى یاریدا نەماوە.
تیپێکى میللیى وەرزشیى تۆپیپێیە. ساڵى ٢٠١٣ لە شارۆچکەی (سیروان) دامەزراوە. چەندین یاریی دۆستانەى ئەنجامداوە و لە خولى ناوخۆیى سیروان و دەرەوەى سیرواندا بەشداریکردووە، لە ئێستاشدا لە چالاکیى وەرزشیى بەردەوامە.
تیپێکی میللیی وەرزشیی تۆپیپێیە و بە تیپی (ئاگر و ئافات) ناسراوە. لە ناوەڕاستی ساڵانی حەفتاکاندا دامەزراوە. پاش چەند ساڵێک بەردەوامبوون لە چالاکییەکانی، لە ساڵانی نەوەدەکاندا جارێکی تر تیپەکە دەبوژێننەوە. لە چەندین یاریی دۆستانە و خول و پاڵەوانێتییەکانی ناو هەڵەبجە و شار و شارۆچکەکانی تری کوردستاندا بەشداریکردووە. لە ئێستادا (لوقمان ساڵح) ڕاهێنەری تیپەکەیە.