هەسوون

دواین نوێکردنەوە: 2026-05-13


لاپەڕەی 220

لوتکەی چیا

کەوتووەتە زنجیرە چیای هەورامان لە زنجیرە چیاکانی زاگرۆس. لەسەر سنوری نێوان هەورامانی خۆرهەڵات و باشورە. بەرزیەکەی (٢٦٠٨م)ە لە ئاستی دەریاوە. ساڵانە بەفرێکی زۆری لێدەبارێت و دەوڵەمەندە بە گیا بەهارییەکان. بە (کەشی چەرمە)ش ناودەبرێت، چونکە تا نزیکی هانەی تێ بەردەوام بەفری لێیە و تا سەرەتای هاوین لێی دەمێنێتەوە ئینجا بەهاری ئەوێ دەستپێدەکات. لەم لوتکەیە بەهۆی ئەوەی هەمیشە هەوری ڕەش و کەشوهەوایەکی تایبەتی هەبووە، خەڵکی لە گوندەکانی سەرگەت و دەرەیمەڕ و هانەیدن و ئەو ناوچانە، هەرکەس توڕەبووە یاخود ناوچاوی داوە بەیەکدا، چواندویانە بە کەشوهەوای ئەم لوتکەیە و پێیانوتووە دەڵێی (هەسوونی ناوچاوت داوە بەیەکدا).

سەرچاوەکان:

  1. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ (زەینەدین ساحیب محەممەد)، لەدایکبوو: ١٩٥٣، بڕوانامە: بەکالۆریۆس، پیشە: خانەنشین، لە ١٠ی ١ی ٢٠٢٣.

ئامادەکردنی: کارزان عەدنان حەمەسەعید

16

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

هۆرەکه

کەوتووەتە خۆرئاوای ناحیەی (بەمۆ) لە چیای خوشک و لە گوندی (گلێجاڵ). (١٢٧٤م) له ‌ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە.

زیاتر بزانە
لوتکەی چیا

وڵەهەش

کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی تاڤگە و گوندی (زەڵم). (١٨٣٩م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. کەوتووەتە دامێنی چیای کەرەس. بەسەر هاوینەهەواری تاڤگەی زەڵم و باخ و باخاتی دۆڵی زەڵم و وشکەناودا دەڕوانێت‌. دەوڵەمەندە بە ڕووپۆشی ڕووەکی و ئاژەڵی کێوی بە تایبەتی ورچ. خودی ناوەکەشی هەورامییە و بە کرمانجی ناوەڕاست/سلێمانی، واتە کونە ورچ. زۆرجار گروپە شاخڕەوییەکانیش سەردانیدەکەن بۆ وەرزش و کات بەسەربردن.

زیاتر بزانە
لوتکەی چیا

قولەڕەش

بەرزترین لوتکەی ڕێشاوە. کەوتووەتە شاخی کەمەر بەڕەزا لەنزیک هاوینەهەواری گەڵامۆردە. دەڕوانێت بەسەر گوندی ڕێشاو و سازان و کۆساوا و دەشتی سازاندا. (٢٠٠٠م) لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. تەنها بەفری میری زاڵە بەسەریدا. پشتی قولەکە یان لوتکەکەی زەویەکی نەرمانە و تا دەگاتەوە بەفری میری لەوەڕگا و پوش و پاوەن و دارستانە.

زیاتر بزانە
لوتکەی چیا

قووتی هۆرەکە

کەوتووەتە خۆرئاوای گوندی (گڵێجاڵ). یەکێکە لە لوتکە بەرزەکانی چیای خۆشک. (١١١٢م) لەئاستی دەریاوه بەرزە‌. چەندین کەلێنەشاخ و ئەشکەوتی تێدایە، کە بووەتە جێگە حەوانەوەی ئاژەڵە کێوییەکان.

زیاتر بزانە
لوتکەی چیا

کەمەرە سوور ١

کەوتووەتە باشوری خۆرهەڵاتی گوندی هانەیدن و سەرگەت. (١٦٨٠م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. دەڕوانێتە سەر دۆڵی شەڵواندڕ و دۆڵی دەرەولێ، سنوری نێوان زەوی گوندی هانەیدن و گوڵپ پێکدەهێنێت. لە بەهاردا خەڵکی بۆ هێنانی گژوگیای بەهاری سەردانیدەکەن، بە ڕووپۆشی ڕووەکی و ئاژەڵی و باڵندەی کێوی دەوڵەمەندە.

زیاتر بزانە
لوتکەی چیا

گەچوەڕ

کەوتووەتە باشورى خۆرهەڵاتى گوندى (نێرگسەجاڕ). بەرزترين لوتکە چياى سنورى گوندەکەیە. لەزنجيرە چياى سەى سوجاحدايە، کە (٧٩٤م) لە ئاستى ڕووى دەرياوە بەرزە و گوندەکە و بەهۆى بوونى خاک و بەردێکى گەچينەوە، ناونراوە گەچوەڕەکە.

زیاتر بزانە
لوتکەی چیا