فرۆشتنی موڵکەکەکانی شێخانی نەقشبەندی
فرۆشتنی موڵکەکان و گوندی ئەحمەدئاوایە لە لایەن بنەماڵەی شێخانی نەقشبەندی بە مەحموودخانی دزڵی. دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی شێخ مەحموود و دابەشبوونی بەگزادە و سەرانی ناوچەی هەڵەبجە و هەورامان بە سەر لایەنگری شێخ مەحممود و چوونە پاڵ بەریتانیەکان، لە ساڵانی ١٩١٨ بۆ ١٩١٩دا ناکۆکییەکان دەگوازرێنەوە بۆ ناوچەکە و ئەحمەدئاوا دەبێتە مەکۆی شەڕ و کوشتار. بنەماڵەی بەگزادەکانی هەڵەبجە و بەریتانیەکان لە لایەک و مەحمودخانی دزڵی و پشتیوانانی لە شێخ مەحموود لە لایەکی ترەوە، کێشەی سەندنی باج لە خەڵکی سەرهەڵدەدات، بە هۆی بێلایەنیی شێخانی نەقشبەندی و ترسی فەوتانی موڵکەکانیان، ئەم ڕێکەوتنە ئەنجامدراوە، بەو هۆیەوە ئەحمەدئاوا بووەتە شوێنی پەنای مەحموودخان و سوارەکانی، ئەمەش مایەی بێزاریی ئینگلیزەکان بووە، بۆیە بۆردومانکراوە.
قاتوقڕی و گرانی لە سنوری هەڵەبجە
لە ناوەڕاستی پەنجاکانی سەدەی نۆزدە و بۆ ماوەی سێ ساڵ بەهۆی کەمی و بێبەرهەمی کشتوکاڵ و دانەوێڵە لە سنوری قەزای هەڵەبجە و گرانبوونی نرخی کاڵا و شمەک، کاربەدەستانی سنوری هەڵەبجە و لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٨٥٩ نوسراویان بۆ والییەکانی میسر و ئەدەنە و سەیدا و قایمقامی ئەنتاڵیا کردووە، بۆ ئەوەی لە ڕێگەی بەندەری ئەسکەندەروونەوە خۆراک و پێداویستی بگەیەنرێتە ناوچەکە و هانی بازرگانەکان بدرێت و تەماح بخرێتە بەردەمیان و لەوە ئاگادار بکرێنەوە، کە خەڵکی ناوچەکە لە چ ڕەوشێکی خراپدان، هەروەها ڕاسپاردەش دراوەتە کاربەدەستانی تەڕابلووسی شام، هەتا بە خێرایی کەشتیگەلی بارە گەنم بنێرنە بەندەری ئەسکەندەروونە بە مەبەستی گەیاندنی بە خەڵکی ناوچەکە. لەلایەکی تریشەوە بە کاربەدەستانی ئەدەنە و ئەنتاڵیا ڕاگەیەنراوە، کە ئەگەر لە حاڵێکدا ئازووقەی مولتەزیم (ئەوانەی بەرانبەر پارەیەکی دیاریکراو کۆکردنەوەی باج و خەراجیان لە دەوڵەت دەکڕییەوە) و بازرگانەکان بوونی هەبێت، پێویستە بە هاندان و تەماحپێدانیان ئەندازەی پێویست لەو ئازووقەیە بەخێرایی باربکرێتە کەشتییەکان و بەرەو بەندەری ئیسکەندەروونە بنێردرێت و لەوێشەوە بۆ ناوچەکە.
کارەساتى ١٩٦٤ی گوندى حەسەنئاوا
بەهۆى شەڕی پێشمەرگه و سوپاى عێراق لە ساڵی ١٩٦٤ هێرشکراوەتە سەر گوندەکە و چوار کەس (کەريمى فەتاح و ساڵحى حەمەى حەمەمين و سۆفى کەريم و فەتاح کە (خوشکەزاى سۆفى کەريم بووە) و ميوانى خاڵى بووە و خەڵکى سەرشاتە بووە و لەو کاتەدا بە ميوانى لە حەسەن ئاوا بووە)، شەهیدبوون.
کڕینەوەی موڵکەکانی مەحموودخانی دزڵی
کڕینەوەی باخ و موڵکەکانی مەحموودخانی دزڵییە لە گوندی ئەحمەدئاوا لە لایەن شێخ عەلادینی نەقشبەندییەوە، دوای بەدیلگرتنی مەحموودخان لە ساڵی ١٩٣١ و ڕادەستکردنەوەی بە عێراق، دوای دووساڵ و لە ١٩٣٣دا ئینگلیزەکان بۆ ئازادکردنی داوای پارەیەکی زۆر دەکەن، لەو کاتەدا پەیداکردنی بۆ خزم و کەسەکانی لە دزڵی گران بووە و کەسیش توانای کڕینەوەی باخەکانی نەبووە، شێخ ئامادەیی دەردەبڕێت و دەیانکڕێتەوە. وا مەزەندە دەکرێت نرخیان حەوت کیسەخەنەی لیرەی ڕەشادی و پارەی زیوی سپی بووە. خاتوو ڕابیعەی خێزانی شێخ، کە خەڵکی (دیرالزور)ی سوریا بووە، ئاڵتون و بەشی خۆی لەوێ هێناوە بۆ کڕینەوەیان و ساڵی ١٩٣٦ ئەحمەد ئاوا بە موڵکی شێخ عەلادینی بیارە ناسێنراوە.
کوشتنی محەمەد غەیبی
کوشتنی محەمەد غەیبی کوڕی بابەئوەیسی مورشیدو مودەریسی مزگەوتی خورماڵ و دانیاڵی کوڕیەتی لە ساڵی ١٥٣٨دا بە دەستی عوسمانیەکان لە ئەنجامی شەڕی نێوان مەئمونبەگی بیگەبەگی حاکمی شارەزوور و دەڵەتی عوسمانیدا. ئەو شەڕە دە ساڵی خایاندووە و مەئمون بەگ بە دیلی ڕەوانەی ئەستەنبوڵ دەکرێت. دوای مردنی بابە ئوەیس مورشد و مودەریسی مزگەوتی گەورەی خورماڵ لە ساڵی ١٥٠١دا، محەممەد غەیبی کوڕی جێگەی دەگرێتەوە و گوڵعەنبەر دەبێتە ناوەندێکی زانستی و لە هەموولایەکەوە قوتابی ڕوویتێدەکات.
کوشتنی ئەحمەدموختار جاف
دوای یاخیبوونی چەند مانگییەکەی ئەحمەد بەگ لە گەڵ ژمارەیەک لە چەکدارەکانی، ئێوارەی ٥ی٢ی ١٩٣٥ بۆ سەردانی ماڵ و منداڵەکەی دەگەڕێتەوە هەڵەبجە، کەسوکاری پێیدەڵێن: وا باشە دوور بکەوێتەوە، ئەو شەوە لە ئاشی مەحمود یاروەیس دەمێنیتەوە. ٦ی ٢ی ١٩٣٥ لەکاتێکدا بەسواری کەڵەک لە سیروان دەپەڕێتەوە، لە لایەن بنکەی پۆلیسی سنور لای گوندی مۆردین تەقەی لێدەکرێت و بە هۆی سەختی برینەکەیەوە دەمرێت. دوای سێ ڕۆژ پیرەمێرد هەواڵەکە لە ژیاندا بڵاودەکاتەوە. چەندین بۆچوون لەسەر کوشتنەکەی باسدەکرێن.